Phản ứng
Bé phát ban sau khi ăn món mới: dị ứng hay kích ứng?
Má đỏ ửng sau những quả dâu tây đầu tiên là một trong những nỗi lo thường gặp nhất khi bắt đầu ăn dặm. Thường thì đó là do da, không phải hệ miễn dịch. Sau đây là cách phân biệt.
Trả lời nhanh
Da đỏ hoặc phát ban chỉ quanh miệng, nơi thức ăn chạm vào da, sau khi ăn các món có tính axit như cà chua, cam quýt hoặc dâu tây, thường là kích ứng da, không phải dị ứng, nhất là khi bé vẫn vui vẻ. ASCIA (hiệp hội dị ứng và miễn dịch lâm sàng của Úc) cho biết đây thường không phải là phản ứng dị ứng và có thể cho bé ăn lại món đó. Nổi mề đay trên mặt hoặc cơ thể, sưng môi hoặc mắt, nôn hoặc ho cho thấy một phản ứng dị ứng: hãy ngừng món đó và gọi bác sĩ, hoặc gọi dịch vụ cấp cứu (115 ở Việt Nam) nếu hơi thở bị ảnh hưởng.
Em bé ăn bằng cả khuôn mặt. Sốt cà chua dính lên má, nước dâu tây chảy dọc cằm, mà da trẻ lại mỏng và nhạy cảm. Vì vậy rất thường thấy những mảng đỏ quanh miệng trong hoặc sau bữa ăn, và rất dễ nghĩ đến điều tồi tệ nhất. Phần lớn trường hợp, đó là thức ăn kích ứng da từ bên ngoài.
Kích ứng hay phản ứng dị ứng?
| Kích ứng da (thường vô hại) | Phản ứng dị ứng | |
|---|---|---|
| Ở đâu | Chỉ ở nơi thức ăn chạm vào: môi, cằm, má | Có thể lan ra ngoài vùng miệng, tới mặt, cổ hoặc cơ thể |
| Trông như thế nào | Da đỏ phẳng hoặc các mảng loang | Các nốt sẩn nổi cao, ngứa (mề đay), sưng môi, mặt hoặc mắt |
| Các triệu chứng khác | Không có: bé vui vẻ và khỏe | Nôn, ho, hắt hơi, sổ mũi, quấy khóc hoặc lơ mơ bất thường |
| Thời điểm | Trong hoặc ngay sau khi ăn; thường mờ đi khi lau mặt | Thường trong vòng vài phút đến 2 giờ sau khi ăn |
NHS North West Allergy Network (mạng lưới dị ứng thuộc NHS ở vùng Tây Bắc nước Anh) cũng phân biệt như vậy: những thức ăn gây kích ứng da quanh miệng không cần loại khỏi chế độ ăn, trong khi nổi mề đay trên mặt, sưng môi hoặc nôn là dấu hiệu của phản ứng dị ứng.
Những món thường gây kích ứng da
Các món có tính axit thường là thủ phạm. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) lưu ý rằng kích ứng da thường do axit trong các thực phẩm như nước cam và các sản phẩm từ cà chua, còn Allergy UK (tổ chức về dị ứng của Anh) liệt kê dâu tây, cà chua và trái cây họ cam quýt là những thực phẩm có thể gây kích ứng da mà không có nghĩa là dị ứng thức ăn. Các loại trái cây có tính axit khác, như dứa và kiwi, cũng có thể như vậy.
Nên làm gì
- Lau mặt bé nhẹ nhàng bằng nước và theo dõi trong 10 đến 20 phút. Kích ứng thường dịu đi; mề đay và sưng thì không.
- Kiểm tra phần còn lại của cơ thể bé. Xem cổ, ngực và người có nổi mề đay không, và để ý dấu hiệu sưng, nôn hoặc ho.
- Chụp một bức ảnh và ghi lại giờ cùng món ăn.
- Nếu chỉ là kích ứng, thường có thể cho bé ăn lại món đó, có thể kèm một lần lau nhanh giữa bữa.
- Nếu bạn không chắc đó có phải mề đay không, hoặc có bất kỳ triệu chứng nào khác, hãy tạm ngừng món đó và trao đổi với bác sĩ nhi khoa trước khi cho bé ăn lại.
Hãy gọi số cấp cứu tại địa phương (115 ở Việt Nam) nếu…
bé khó thở, thở khò khè, sưng lưỡi hoặc cổ họng, khóc khàn tiếng, nổi mề đay lan rộng kèm nôn, hoặc trở nên tái nhợt, mềm oặt hoặc không đáp ứng sau khi ăn.
Những kiểu phát ban không liên quan đến thức ăn
Rất nhiều kiểu phát ban ở trẻ không liên quan gì đến thức ăn: chàm, phát ban do chảy dãi, rôm sảy và những kiểu phát ban đi kèm các loại virus thông thường đều rất phổ biến trong năm đầu đời. Nếu phát ban không liên quan đến bữa ăn, hoặc cứ tái phát bất kể thức ăn, hãy nói với bác sĩ nhi khoa.
Theo dõi trong AllerLog
- Thêm vào bữa ănSửa bữa ăn và ghi chú “đỏ quanh miệng sau khi ăn dâu tây, mờ sau 15 phút”.
- Giữ các ảnh ở cùng một nơiAllerLog không lưu ảnh bữa ăn, vì vậy hãy giữ chúng trong ứng dụng Ảnh và ghi lại giờ trong bữa ăn.
- Đánh dấu nếu bạn chưa chắcBật Đánh dấu là chất gây dị ứng cho món đó, và bạn sẽ nhận lời nhắc kiểm tra một giờ sau bữa ăn tiếp theo có món đó.
- Xem có lặp lại khôngTrang của nguyên liệu liệt kê mọi bữa ăn có nó, nên một lần đơn lẻ và một quy luật trông rất khác nhau.
Câu hỏi thường gặp
Có nên ngừng cho bé ăn món đó sau khi phát ban quanh miệng không?
Nếu chỉ là da đỏ ở nơi thức ăn chạm vào và bé vẫn khỏe, ASCIA cho biết đây thường không phải là phản ứng dị ứng và có thể cho bé ăn lại món đó. Nếu có nổi mề đay ở chỗ khác, sưng, nôn hoặc ho, hãy ngừng món đó và xin tư vấn y tế trước khi thử lại.
Phát ban do thức ăn có thể xuất hiện sau nhiều giờ không?
Có. Một số dị ứng chậm biểu hiện dưới dạng chàm bùng phát sau nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày kể từ lúc ăn. NHS lưu ý rằng một số dị ứng, như dị ứng sữa bò, có thể mất đến 3 ngày mới gây triệu chứng.
Có nên chụp ảnh không?
Có, nếu an toàn để làm vậy. Phát ban thường mờ đi trước khi bạn gặp bác sĩ, nên một bức ảnh rõ nét có ghi giờ giúp ích rất nhiều.
Nguồn và tài liệu đọc thêm
- How to introduce solid foods to babies for allergy prevention — ASCIA
- Weaning and introducing your baby onto solids (factsheet) — Allergy UK
- Weaning advice — NHS North West Allergy Network
- Food allergies in children — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), HealthyChildren.org
- Food allergies in babies and young children — NHS
AllerLog là công cụ theo dõi và ghi nhật ký giúp bạn và bác sĩ nhi khoa của bé nhận ra các quy luật. Đây không phải là thiết bị y tế và không chẩn đoán, điều trị hay phòng ngừa bất kỳ bệnh lý nào. Trang này chỉ cung cấp thông tin chung, không phải lời khuyên y tế: hãy luôn trao đổi với chuyên gia y tế có trình độ về chế độ ăn, tình trạng dị ứng và sức khỏe của con bạn. Nếu con bạn khó thở, sưng mặt hoặc lưỡi, nổi mề đay lan rộng, nôn nhiều lần, hoặc người trở nên mềm oặt hay tái nhợt sau khi ăn, hãy gọi ngay số khẩn cấp tại địa phương (115 ở Việt Nam).