Đi ị & tiêu hóa

Phân của bé khi không dung nạp thức ăn trông như thế nào?

Ăn dặm làm thay đổi mọi chiếc tã, vậy làm sao phân biệt “món mới, phân bình thường” với “món này không hợp”? Những dấu hiệu cần để ý, và những dấu hiệu cần đến bác sĩ.

Trả lời nhanh

Không có một loại “phân do không dung nạp” duy nhất. Những dấu hiệu cho thấy một món có thể không hợp với bé là phân lỏng hoặc nhiều nước, đi nhiều lần hơn hẳn thường lệ, chất nhầy cứ xuất hiện, phân cứng ra khó và đau, hoặc mông đỏ rát, đặc biệt khi cùng một thay đổi cứ lặp lại sau cùng một món. Máu trong phân, hoặc thay đổi về phân kèm nôn hay phát ban, cần gọi cho bác sĩ.

Khi bé bắt đầu ăn dặm, phân của bé sẽ thay đổi, và phần lớn những thay đổi đó là tin tốt: một đường ruột đang học cách xử lý thức ăn mới. Điều đó khiến khó biết khi nào một thay đổi thực sự có ý nghĩa. Mấu chốt là tìm những thay đổi bất thường đối với bé và lặp lại sau cùng một món.

Không dung nạp, dị ứng hay chỉ là ăn dặm?

Bố mẹ thường nói “không dung nạp” cho mọi rắc rối về bụng sau một món ăn, nhưng ở trẻ nhỏ có vài chuyện khác nhau đang diễn ra:

  • Sự thích nghi bình thường. Phân đặc hơn, sẫm màu hơn, nặng mùi hơn, những mẩu thức ăn chưa tiêu hóa và màu sắc tương ứng với món đã ăn là điều dễ hiểu khi bắt đầu ăn dặm.
  • Không dung nạp thức ăn. Đường ruột khó tiêu hóa một món. Tình trạng này chủ yếu gây đầy hơi, chướng bụng và phân lỏng, và thường phụ thuộc vào lượng đã ăn.
  • Dị ứng thức ăn phản ứng chậm. Một số dị ứng, thường gặp nhất là với đạm sữa bò, không gây nổi mề đay mà biểu hiện sau nhiều giờ hoặc nhiều ngày ở đường ruột: tiêu chảy, chất nhầy, đôi khi có máu, kèm khó chịu, trào ngược hoặc chàm.

Nhìn từ bên ngoài, những tình trạng này có thể trông giống nhau, vì vậy người đưa ra kết luận là bác sĩ chứ không phải chiếc tã. Điều bạn có thể làm là giữ một bản ghi rõ ràng.

Dấu hiệu qua phân cho thấy món ăn có thể không hợp

  • Phân lỏng, nhiều nước hoặc đi rất thường xuyên sau cùng một món, lặp lại hơn một lần.
  • Chất nhầy, loại bóng, nhớt, thành sợi, cứ xuất hiện lặp lại. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) lưu ý rằng phân quá lỏng, nhiều nước hoặc đầy chất nhầy có thể có nghĩa là đường tiêu hóa đang bị kích ứng. Xem chất nhầy trong phân của bé sau khi bắt đầu ăn dặm.
  • Phân bắn mạnh kèm nhiều hơi và bé khó chịu, quấy khóc.
  • Phân cứng, vón thành viên nhỏ đi ra khi rặn hoặc khóc, có thể là dấu hiệu của táo bón hoặc, đôi khi, một món không hợp với bé.
  • Mông đỏ rát bùng lên sau một số bữa ăn nhất định, dù đã thay tã thường xuyên và bôi kem chống hăm.

Còn điều gì khác có thể làm thay đổi phân

Trước khi đổ lỗi cho một món ăn, hãy loại trừ những nguyên nhân thường gặp:

  • Nhiễm khuẩn đường tiêu hóa hoặc bệnh khác, đặc biệt nếu những người khác trong nhà cũng không khỏe
  • Thuốc kháng sinh hoặc các thuốc khác
  • Nhiều trái cây, nước ép trái cây hoặc mận khô, vốn làm phân mềm lỏng tự nhiên
  • Đổi sữa công thức, hoặc thay đổi lớn về lượng sữa bé uống

Hãy gọi cho bác sĩ nhi khoa về…

máu hoặc vệt máu trong phân, phân đen sệt như hắc ín (sau giai đoạn sơ sinh), phân trắng, xám hoặc rất nhạt màu, tiêu chảy kèm tã ướt ít hơn hoặc miệng khô, hoặc thay đổi về phân kèm nôn, sốt, phát ban hoặc tăng cân kém. Nôn nhiều lần sau một món vài giờ cần được tư vấn y tế khẩn cấp.

Cách biết có phải do thức ăn không

  1. Cho ăn từng món mới một, để mỗi thay đổi có một nghi phạm rõ ràng.
  2. Theo dõi một hai lần đi ị tiếp theo: thức ăn thường xuất hiện trong khoảng một ngày.
  3. Chấm điểm mỗi lần đi ị theo mức bình thường của riêng bé, chứ không theo một biểu đồ.
  4. Tìm sự lặp lại. Một lần chỉ là trùng hợp. Cùng một thay đổi sau cùng một món, hai hoặc ba lần, là một quy luật.
  5. Mang bản ghi đến gặp bác sĩ nhi khoa trước khi loại bỏ món đó, đặc biệt nếu đó là chất gây dị ứng phổ biến như sữa, trứng hoặc lúa mì.

Theo dõi trong AllerLog

  1. Ghi lại mỗi bữa ănCùng mọi nguyên liệu, kể cả sữa, trứng và lúa mì ẩn trong món.
  2. Chấm điểm lần đi ị tiếp theoTrong Giấc ngủ & đi ị, từ 1 (bất thường) đến 5 (bình thường với bé của bạn). Thêm “chất nhầy” hoặc “rất lỏng” vào ghi chú của bữa ăn.
  3. Đọc biểu đồ nguyên liệuBiểu đồ 12 tháng của mỗi món bao gồm điểm đi ị của mọi bữa ăn có món đó.
  4. Để Phân tích thu hẹp phạm viVới Premium, những món có điểm trung bình từ 3 trở xuống qua hai bữa ăn trở lên sẽ xuất hiện trong Các trường hợp không dung nạp có thể xảy ra.
Điểm giấc ngủ và đi ị của một bữa ăn trong AllerLog, kèm ghi chú rằng việc theo dõi chúng giúp phát hiện tình trạng không dung nạp thức ăn

Câu hỏi thường gặp

Phân xanh có phải là dấu hiệu không dung nạp thức ăn không?

Thường là không. Phân xanh khá phổ biến và thường do các món màu xanh như cải bó xôi hoặc đậu Hà Lan, do sắt, hoặc do thức ăn di chuyển nhanh qua ruột. Riêng nó, không kèm triệu chứng nào khác, không phải là dấu hiệu cho thấy một món không hợp.

Mọc răng có gây phân lỏng không?

Mọc răng thường bị đổ lỗi cho phân lỏng, nhưng đó không phải là nguyên nhân đã được xác lập rõ ràng. Nếu bé tiêu chảy kéo dài hơn một hai ngày, hãy tìm nguyên nhân khác, chẳng hạn nhiễm khuẩn đường tiêu hóa hoặc một món không hợp, và hỏi ý kiến bác sĩ nhi khoa.

Có nên đổi sữa công thức nếu phân của bé thay đổi không?

Hãy trao đổi với bác sĩ nhi khoa trước khi đổi. Phân thường thay đổi vì những lý do bình thường khi bắt đầu ăn dặm. Nếu bác sĩ nghi ngờ dị ứng sữa bò, họ có thể khuyến nghị một loại sữa công thức giảm dị ứng cụ thể thay vì đổi sang loại thông thường.

Nguồn và tài liệu đọc thêm

  1. Food intolerance — NHS
  2. Food allergies in babies and young children — NHS
  3. Food allergies in children — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), HealthyChildren.org
  4. Abdominal pain in infants — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), HealthyChildren.org
  5. Starting solid foods — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), HealthyChildren.org

AllerLog là công cụ theo dõi và ghi nhật ký giúp bạn và bác sĩ nhi khoa của bé nhận ra các quy luật. Đây không phải là thiết bị y tế và không chẩn đoán, điều trị hay phòng ngừa bất kỳ bệnh lý nào. Trang này chỉ cung cấp thông tin chung, không phải lời khuyên y tế: hãy luôn trao đổi với chuyên gia y tế có trình độ về chế độ ăn, tình trạng dị ứng và sức khỏe của con bạn. Nếu con bạn khó thở, sưng mặt hoặc lưỡi, nổi mề đay lan rộng, nôn nhiều lần, hoặc người trở nên mềm oặt hay tái nhợt sau khi ăn, hãy gọi ngay số khẩn cấp tại địa phương (115 ở Việt Nam).