Chất gây dị ứng
Nên giới thiệu các chất gây dị ứng cho bé theo thứ tự nào?
Trứng trước hay đậu phộng trước? Cá trước hải sản có vỏ? Câu trả lời ngắn gọn là thứ tự không quan trọng bằng thời điểm và khoảng cách giữa các lần. Dưới đây là cách lên kế hoạch.
Trả lời nhanh
Không có một thứ tự bắt buộc duy nhất. Các hướng dẫn tập trung vào thời điểm và khoảng cách: giới thiệu các chất gây dị ứng phổ biến trong năm đầu đời, bắt đầu ngay sau khi bé bắt đầu ăn dặm, mỗi lần một chất, và duy trì từng chất trong chế độ ăn khi bé đã dung nạp. Nhiều gia đình bắt đầu với trứng và đậu phộng, những chất mà ASCIA (hiệp hội dị ứng của Úc) khuyên nên đưa vào sớm sau khi bắt đầu ăn dặm, rồi thêm sữa và chế phẩm từ sữa, lúa mì, đậu nành, cá, mè, hạt cây và hải sản có vỏ. Bé bị chàm nặng hoặc dị ứng trứng có thể cần kế hoạch của bác sĩ trước.
Danh sách các món cần giới thiệu có thể khiến bạn thấy dài: ở Mỹ, FDA công nhận chín chất gây dị ứng thực phẩm chính (sữa, trứng, cá, hải sản giáp xác, hạt cây, đậu phộng, lúa mì, đậu nành và mè), và danh sách của NHS còn thêm vài loại nữa. Tin tốt là thứ tự bạn chọn ít quan trọng hơn nhiều so với việc bắt đầu đúng lúc và giãn cách các chất ra.
Vì sao trứng và đậu phộng thường đứng đầu
Trứng và đậu phộng là những chất gây dị ứng có bằng chứng rõ ràng nhất cho thấy giới thiệu sớm là có ích. ASCIA khuyên nên đưa trứng nấu chín kỹ và bơ đậu phộng mịn (hoặc đậu phộng xay thật nhuyễn) vào chế độ ăn của bé ngay sau khi bé bắt đầu ăn dặm, vì việc trì hoãn đã được chứng minh là làm tăng khả năng dị ứng. NHS cũng nói như vậy: trì hoãn đậu phộng và trứng gà quá 6 đến 12 tháng tuổi có thể làm tăng nguy cơ phát triển dị ứng với chúng.
Bằng chứng về đậu phộng đặc biệt mạnh. Trong thử nghiệm LEAP mang tính bước ngoặt trên các bé có nguy cơ cao, tỷ lệ dị ứng đậu phộng ở tuổi 5 là 13,7% ở những bé có kết quả xét nghiệm lẩy da âm tính nhưng tránh đậu phộng, so với 1,9% ở những bé ăn đều đặn từ khi còn bé.
Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) bổ sung một lưu ý quan trọng: không có lợi ích gì khi trì hoãn các thức ăn gây dị ứng, nhưng nên xét nghiệm dị ứng đậu phộng cho những bé bị chàm nặng và/hoặc dị ứng trứng trước khi cho ăn đậu phộng.
Thứ tự mẫu cho các chất còn lại
Đây là một trình tự hợp lý, chứ không phải chỉ định bắt buộc. ASCIA gợi ý bắt đầu với những món gia đình bạn vốn đã ăn, nên hãy thoải mái đổi thứ tự cho phù hợp với căn bếp nhà bạn.
| Thứ tự | Chất gây dị ứng | Dạng dễ cho lần đầu |
|---|---|---|
| 1 | Trứng | Nấu chín kỹ, trứng luộc chín nghiền hoặc trứng bác |
| 2 | Đậu phộng | Bơ đậu phộng mịn pha loãng với nước hoặc sữa, hoặc bột đậu phộng |
| 3 | Sữa bò | Sữa chua không đường nguyên kem, hoặc sữa dùng khi nấu ăn |
| 4 | Lúa mì | Bánh mì nướng cắt thanh, mì ống mềm, ngũ cốc lúa mì |
| 5 | Đậu nành | Đậu phụ, sữa chua đậu nành |
| 6 | Cá | Cá hồi hoặc cá tuyết xé nhỏ, đã loại bỏ xương |
| 7 | Mè | Bơ mè trong hummus hoặc trộn vào đồ xay nhuyễn |
| 8 | Hạt cây | Bơ hạt mịn hoặc hạt xay thật nhuyễn, mỗi lần một loại hạt |
| 9 | Hải sản có vỏ | Tôm nấu chín kỹ, cắt nhỏ |
Dành vài ngày riêng cho mỗi chất gây dị ứng mới trước khi sang chất tiếp theo, và vẫn duy trì những chất trước đó: ASCIA khuyến nghị cho bé ăn từng chất gây dị ứng đã dung nạp ít nhất một lần mỗi tuần.
Hạt cây: mỗi lần một loại
“Hạt cây” không phải là một món. Hạt điều, óc chó, hạnh nhân, hạt phỉ, hạt dẻ cười và các loại còn lại là những chất gây dị ứng riêng biệt, và một bé có thể phản ứng với loại này nhưng không phản ứng với loại khác. Nhiều gia đình giới thiệu từng loại một, bắt đầu với những loại cả nhà ăn nhiều nhất, luôn ở dạng bơ mịn hoặc xay thật nhuyễn, không bao giờ để nguyên hạt.
Những bé cần có kế hoạch trước
Hãy trao đổi với bác sĩ nhi khoa trước khi giới thiệu các chất gây dị ứng nếu bé:
- bị chàm nặng, hoặc chàm khởi phát sớm và khó kiểm soát
- đã từng phản ứng với một món ăn, chẳng hạn trứng hoặc sữa bò
- có bố mẹ hoặc anh chị em bị dị ứng thức ăn và bạn không chắc nên bắt đầu từ đâu
Hướng dẫn về đậu phộng của Viện Dị ứng và Bệnh truyền nhiễm Quốc gia Hoa Kỳ (NIAID) chia các bé thành ba nhóm:
| Bé của bạn | Giới thiệu đậu phộng (NIAID) |
|---|---|
| Chàm nặng, dị ứng trứng, hoặc cả hai | Sớm nhất từ 4 đến 6 tháng tuổi, nên cân nhắc kỹ việc xét nghiệm dị ứng trước: hãy trao đổi với bác sĩ nhi khoa |
| Chàm nhẹ đến trung bình | Khoảng 6 tháng tuổi |
| Không bị chàm hay dị ứng thức ăn | Thoải mái, cùng với các thức ăn đặc khác |
Bác sĩ có thể khuyên xét nghiệm trước, hoặc giới thiệu một số món dưới sự giám sát y tế. ASCIA lưu ý rằng những bé bị chàm hoặc dị ứng thức ăn khác vẫn nên được giới thiệu các chất gây dị ứng phổ biến trong năm đầu đời, với một kế hoạch phù hợp.
Lên kế hoạch và theo dõi thứ tự trong AllerLog
- Bắt đầu với các món đã đánh dấuĐậu phộng, trứng, sữa và các chế phẩm từ sữa, cá, tôm và hạt cây được đánh dấu sẵn là chất gây dị ứng. Lúa mì, đậu nành và mè có mặt qua các món như bánh mì, đậu phụ và bơ mè, những món này cũng được đánh dấu.
- Ghi lại lần cho ăn đầu tiênMột lời nhắc kiểm tra chất gây dị ứng sẽ đến sau một giờ kể từ bất kỳ bữa ăn nào có món đã đánh dấu.
- Xem còn lại gìBộ lọc Chưa thử liệt kê những món bé chưa ăn, bao gồm cả các chất gây dị ứng còn chờ ở phía trước, còn Chất gây dị ứng liệt kê mọi món đã đánh dấu.
- Duy trì hằng tuầnTrang của mỗi chất gây dị ứng cho biết lần cuối được phục vụ là khi nào, để bạn có thể luân phiên chúng trong tuần.
Câu hỏi thường gặp
Nên cho bé ăn trứng hay đậu phộng trước?
Với hầu hết các bé thì cái nào trước cũng được. ASCIA khuyên nên đưa cả trứng nấu chín kỹ và đậu phộng vào sớm sau khi bắt đầu ăn dặm, nên nhiều gia đình cho ăn chất này rồi đến chất kia trong vài tuần đầu. Nếu bé bị chàm nặng hoặc dị ứng trứng, hãy hỏi bác sĩ nhi khoa trước khi giới thiệu đậu phộng.
Khi nào nên bắt đầu giới thiệu các chất gây dị ứng?
Khi bé đã bắt đầu ăn dặm, thường vào khoảng 6 tháng tuổi và không sớm hơn 4 tháng tuổi, và đã ăn thử vài món đầu tiên. Không có lợi ích gì khi trì hoãn, và NHS lưu ý rằng việc trì hoãn đậu phộng và trứng quá 6 đến 12 tháng tuổi có thể làm tăng nguy cơ dị ứng.
Tôi có cần giới thiệu hải sản có vỏ trong năm đầu đời không?
ASCIA xếp hải sản có vỏ vào nhóm các chất gây dị ứng phổ biến cần giới thiệu trong năm đầu đời, bắt đầu với những món gia đình bạn vốn đã ăn. Hãy nấu chín kỹ và cắt nhỏ hoặc nghiền.
Nguồn và tài liệu đọc thêm
- How to introduce solid foods to babies for allergy prevention — ASCIA
- Food allergies in babies and young children — NHS
- When to introduce egg, peanut butter and other common food allergens — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), HealthyChildren.org
- Addendum guidelines for the prevention of peanut allergy in the United States (NIAID-sponsored expert panel) — Journal of Allergy and Clinical Immunology, 2017
- Randomized trial of peanut consumption in infants at risk for peanut allergy (LEAP) — New England Journal of Medicine, 2015
- Early feeding guidance — British Society for Allergy & Clinical Immunology (BSACI)
- Food allergies: the major food allergens — U.S. Food & Drug Administration
AllerLog là công cụ theo dõi và ghi nhật ký giúp bạn và bác sĩ nhi khoa của bé nhận ra các quy luật. Đây không phải là thiết bị y tế và không chẩn đoán, điều trị hay phòng ngừa bất kỳ bệnh lý nào. Trang này chỉ cung cấp thông tin chung, không phải lời khuyên y tế: hãy luôn trao đổi với chuyên gia y tế có trình độ về chế độ ăn, tình trạng dị ứng và sức khỏe của con bạn. Nếu con bạn khó thở, sưng mặt hoặc lưỡi, nổi mề đay lan rộng, nôn nhiều lần, hoặc người trở nên mềm oặt hay tái nhợt sau khi ăn, hãy gọi ngay số khẩn cấp tại địa phương (115 ở Việt Nam).